اقتصاد کلان • ۱۴۰۵/۰۸/۱۳ - ۱۸:۱۵
آتشبازی با سوخت
بورس انرژی نسخه نجات ناترازی است یا محرک بحرانی تازه؟

گزارش برتر – ورود بنزین به تالار بورس انرژی، گزینهای است که حالا روی میز تصمیمگیران نشسته؛ راهکاری که حامیانش آن را تنها مسیر علمی برای مدیریت ناترازی و مخالفانش، جرقهای خطرناک برای جهش دوباره تورم و تنشهای اجتماعی میدانند.
به گزارش پایگاه خبری گزارش برتر، ناترازی انرژی دیگر نه یک پیشبینی در اسناد بالادستی، که به بحرانی ملموس در گلوگاههای اقتصادی کشور تبدیل شده است. در حالی که شکاف میان تولید و مصرف سوخت هر روز عمیقتر میشود، زمزمههای ورود بنزین به بورس انرژی و آزادسازی تدریجی قیمتها، به جدیترین سوژه داغ این روزهای محافل کارشناسی تبدیل شده است. اما آیا بورس، مرهمی بر زخم ناترازی است یا خود عاملی برای تشدید تورم انتظاری؟
[b]جدال میان قیمتگذاری دستوری و مکانیسم بازار[/b]
موافقان این طرح، ریشه تمامی مشکلات فعلی را در «قیمتگذاری دستوری» میبینند. استدلال آنها روشن است؛ وقتی بنزین با قیمتی بسیار کمتر از نرخ تمامشده و بازارهای جهانی عرضه میشود، هیچ انگیزهای برای بهینهسازی مصرف، نوسازی ناوگان حملونقل و یا توسعه خودروهای برقی باقی نمیماند. از نگاه این طیف، بورس انرژی میتواند با کشف قیمت واقعی، به «تخصیص بهینه منابع» منجر شود و فشار مضاعف از دوش بودجه عمومی دولت بردارد.
[b]سایه سنگین تورم و تورم انتظاری بر دوش جامعه[/b]
با این حال، منتقدان و کارشناسان اجتماعی-اقتصادی نگاهی بهمراتب هشدارآمیزتر دارند. آنها معتقدند طرحهایی که بر پایه «شوکدرمانی» بنا شدهاند، در شرایطی که تورم کالاهای اساسی قدرت خرید دهکهای پایین را فرسوده کرده، میتواند به گسلهای عمیقتری منجر شود. پرسش اصلی اینجاست: آیا در اقتصادی که «دلار» و «نرخ ارز» به پیشران تورم تبدیل شدهاند، قیمتگذاری بنزین در بورس، میتواند از دام نوسانات ارزی مصون بماند؟ یا اینکه بلافاصله با کوچکترین حرکت نرخ ارز، شاهد دومینوی افزایش قیمت در تمامی بخشهای حملونقل و لجستیک خواهیم بود؟
آنچه ابعاد این ماجرا را به یک چالش سنگین تبدیل کرده، نبود پیوستهای اجتماعی مشخص برای این طرح است. بدنه جامعه و صنعتگران نگرانند که بورس انرژی، نه ابزاری برای بهرهوری، بلکه راهی برای عبور از بنبستِ بودجه دولت از جیب مصرفکننده نهایی باشد.
تجربه سالهای اخیر نشان داده که هرگونه تغییر در نرخ حاملهای انرژی، بیش از آنکه یک تصمیم تکنیکال باشد، یک جراحی پرریسک است. اکنون باید دید آیا دولت جسارت اجرای این فرمول را دارد و اگر پاسخ مثبت است، چگونه میخواهد بدون ایجاد تکانههای اجتماعی، بازاری را مدیریت کند که ضربانش با «تورم» تنظیم میشود. تا آن زمان، بنزین در تالار بورس، بیش از آنکه یک اتفاق اقتصادی باشد، یک آزمون بزرگ برای ثبات سیاستگذاری کشور است.